Hans Croiset en Elsie de Brauw

voor het eerst samen op toneel in Heisenberg

kalender vr 11 januari

Hans Croiset (83) stond op zijn 17e voor het eerst op de planken, Elsie de Brauw (58) ging op haar 24e naar de toneelschool. Een snelle rekensom leert dan dat ze samen precies 100 jaar aan het toneel zijn. Beiden mochten ze twee keer de hoogste toneelonderscheiding (respectievelijk de Louis d’Or en de Theo d’Or) ontvangen, maar in die eeuw omspannende carrières hebben ze nog nooit samen gespeeld. Met Heisenberg, de nieuwe productie van Theater Rotterdam, komt daar nu verandering in.

Een gesprek over die voorstelling kan natuurlijk niet anders dan beginnen met de vraag waarom het zo ontzettend lang geduurd heeft voordat ze samen in één stuk staan. Volgens Croiset is dat minder vreemd dan het lijkt. “Het komt in het toneel vaak voor dat je elkaar heel goed kent en dat je nog nooit één stap samen op het toneel hebt gezet. Daarnaast: ik speelde niet meer zo veel. Ik ben opgehouden in 2004 en heb sinds die tijd om de drie, vier jaar een rol aangenomen. Ik heb in de tussentijd vier boeken geschreven. Maar het lijkt erop dat er nu ineens een eindsprint is ingezet. De ene voorstelling na de andere. Dat ik nu samen met Elsie in deze voorstelling sta is trouwens haar schuld.”

Elsie de Brauw: “Dat wilde ik al heel lang. Mijn vader is gestorven toen ik nog tamelijk jong was. En voordat ik zelf heel oud zou zijn, wilde ik een keer spelen met een oude man die mijn vader zou kunnen zijn. Toen heb ik Hans gevraagd. Ik zou niet zo maar met iedereen kunnen spelen. Hans heeft een genuanceerde, niet dikke stijl van spelen die ik heel mooi vind. Hij vond het een goed plan en via allerlei omwegen zijn we bij dit stuk gekomen.”

Kenden jullie elkaars werk goed?

EdB: “Hans komt ongelooflijk trouw kijken. Ik heb lang niet alles van hem gezien.”

HC: “Het zat ook in mijn bloed dat ik, vanuit de aard van mijn werk, veel Nederlands toneel zie. Ik was naast acteur natuurlijk ook regisseur. Maar dat was de laatste jaren ook wat minder geworden. Ik werd wat secuurder in het uitkiezen van avonden om naar toneel te gaan. Maar van Elsie sloeg ik niks over.”

Jullie komen uit twee heel verschillende tradities. Hans uit een beroemd toneelgeslacht, Elsie’s carrière begon met Hollandia, locatietheater in de klei.

HC: “Mag ik een anekdote vertellen? Elsie gaf twee jaar geleden een lezing in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag. De Ida Wasserman-lezing. Daar ben ik toen intuïtief naartoe gereden. Ik wou zien hoe een door mij bewonderde actrice tijdens een lezing zou zijn. Dus niet als actrice. Het is wat raar om te zeggen, omdat ze erbij zit, maar ik zag daar iemand met een enorme klasse, een grote persoonlijkheid die op een hele intelligente manier een soort röntgenfoto gaf van haar zijn aan het toneel. En ik zag iemand waarvan ik dacht: daar vloeit iets samen wat ik vroeger heb meegemaakt als kind, toen ik al die grote actrices zag in diezelfde Koninklijke Schouwburg. Daar stond er weer eentje voor mijn neus.”

En toen dacht je: daar moet ik een keer mee werken.

HC: “Nee! Daar was ik helemaal niet mee bezig.”

Maar het is er dus wel van gekomen. Heb je daar eigenlijk nog zin in op je 83e? Het hele land weer af te reizen?

HC: “Dat maakt me niks uit. Je zal mij nooit horen klagen over reizen, je zal mij nooit horen klagen over bezoekersaantallen. Ik vind het belangrijk dat theater door zoveel mogelijk mensen gezien wordt.”

Over naar Heisenberg. Regisseur Johan Simons werkte al veel vaker met Elsie, voor Hans is het de eerste keer. Hoe is dat?

HC: “Johan is voor mij een openbaring, mag ik wel zeggen. Ik heb natuurlijk met allemaal geweldige regisseurs mogen werken maar dat ik nou als toetje Johan Simons mee mag maken, dat vind ik werkelijk fantastisch. Omdat het voor mij totaal nieuw is wat hij doet.”

Waarin onderscheidt hij zich dan van andere regisseurs?

HC: “Hij doet mij op geen enkele manier denken aan wie dan ook. Hij benadert het volstrekt anders. Hij is voor mij niet een gewone regisseur in de zin van het woord, hij is een kunstenaar die met regisseren bezig is. Iemand die een stuk uit elkaar trekt, daar flarden van naar ons toegooit en op een bepaald moment die flarden bij elkaar harkt. Die van het repetitielokaal een atelier maakt waarin wij kunst mogen maken. Ik ervaar voor het eerst dat het om kunst gaat.”

Werkelijk? Voor het eerst?

HC: “Voor het eerst! Ik heb het altijd als werk ondergaan. Begrijp me goed: met geweldig veel inspiratie, met fantastische ideeën van regisseurs, baanbrekend zelfs. Maar altijd in zekere zin traditioneel. Ik heb zelf meer dan 100 voorstellingen geregisseerd maar Johan durft 10.000 keer meer dan ik ooit heb gedurfd. Ik had dit eerder mee moeten maken.”

Herken jij iets in van wat Hans zegt? Jij hebt veel vaker met Johan gewerkt.

EdB: “Jazeker. Het begrip ‘intuïtie’ wordt vaak een beetje negatief geduid, in de zin van ‘doe maar wat’,  maar bij Johan is dat absoluut niet zo. Hij leest een tekst meer op associaties dan op begrip, lijkt het. Daardoor krijg je hele gekke verschuivingen die ik nooit zou kunnen bedenken.”

Waar gaat Heisenberg over?

EdB: “Het is genoemd naar de wetenschapper Werner Heisenberg die het onzekerheidsprincipe heeft gelanceerd. Dat gaat erover dat je nooit de waarheid ergens in kunt vinden, dat het er altijd vanaf hangt vanuit welk perspectief je ergens naar kijkt. Iedereen neemt iets anders waar.”

HC: “Over de theoretische kant daarvan hebben we ons door Robbert Dijkgraaf laten voorlichten. We hebben een uur college gehad.”

En hoe zit dat principe in de voorstelling verwerkt?

EdB: “Als je van heel dichtbij naar iemand kijkt kan je eigenlijk niet meer zien wat zo iemand aan het doen is, wat ie wil, waar ie naartoe gaat. En als je van veraf kijkt kan je weer niet ín iemand kijken. Dat zit heel erg in deze voorstelling. Hoe dicht kom je op iemand, hoe laat je iemand in zijn eigen ruimte en ben je er toch bij. Hoe verstik je iemand niet. Het gaat heel erg over afstand nemen en dichtbij komen. Twee mensen ontmoeten elkaar en zij dringt zijn universum binnen. Dat is wat er gebeurt.”

Waarom doet ze dat?

EdB: “Aantrekkingskracht, denk ik. Maar waarom? En wat ik daarmee beoog? Dat wil ik voor me zelf eigenlijk ook niet weten. Eigenlijk hebben ze allebei geen zin in de pijn die een verbinding met zich mee zou kunnen brengen. Dat risico durven ze niet aan. Bang dat het mislukt, dat er iemand dood gaat.”

Hoe doen die twee mensen dat, het bij elkaar willen horen en toch ook weer niet.

HC: “Elkaar met woorden bevechten. Niet toegeven. In alles een aanleiding zien om te stoppen. Uit angst, omdat de voorwaarden niet kloppen! En toch, over die voorwaarden heen, telkens een stapje dichter bij elkaar in de buurt komen.”

EdB: “Het gaat er niet om of ik jouw liefje ben of niet, het gaat erom dat we dingen samen kunnen doen. Stapje voor stapje. Zo moet je eigenlijk leven.”

Is het een spoiler als je vertelt hoe het afloopt?

EdB: “Ja. Dus dat zeggen we niet. Een tipje van de sluier: het is wel echt een liefdesverhaal.”

Neem ook eens een kijkje bij: .


diagonale streep Uitgelicht

Toneelgroep Oostpool speelt Bambi - Anti-sprookje voor volwassenen

Toneelgroep Oostpool speelt Bambi

Anti-sprookje voor volwassenen
wo 10 apr 20.00 uur

informatie Meer info

Onze straat - Het Nationale Theater

Onze straat

Het Nationale Theater
6 t/m 7 mei

informatie Meer info

Amadeus - De Theateralliantie en Het Nationale Theater i.s.m. OPERA2DAY

Amadeus

De Theateralliantie en Het Nationale Theater i.s.m. OPERA2DAY
12 t/m 13 nov

informatie Meer info

nieuws diagonale streep Meest gelezen

Merkel

Electro-opera Merkel

Een ongrijpbaar personage in haar eigen electro-opera

kalender ma 18 maart 2019

informatie Lees meer

digitale nieuwsbrief

Bezoekadressen

Schouwburg Odeon
Blijmarkt 25
8011 ND Zwolle

Theater De Spiegel
Spinhuisplein 14
8011 ZZ Zwolle

Kaartverkoop

0900 - 1435 (€0,45 / minuut)

Kassa Schouwburg Odeon
(in Café Foyé)

Dagelijks van 10.00 - 20.30 uur

Kassa Theater De Spiegel
Vanaf één uur voor de voorstelling

favoriet van Volg ons op