Ik speel geen Medea

Interview met maker Magne van den Berg

kalender wo 6 april

Tickets

Acteurs lijken een bestaan te hebben vol vrijheid. Maar er zijn niet veel beroepen die meer discipline vereisen. Bij koorts wordt er gewoon doorgespeeld. Geen huiselijk drama weegt op tegen een teleurgesteld publiek en in de steek gelaten collega’s. Dat de  hoofdpersoon van Ik speel geen Medea besluit om voor aanvang van haar voorstelling ineens naar huis te gaan, druist in tegen alles waar deze actrice voor staat: haar beroepseer, haar plichtsgetrouwheid en haar liefde voor het vak.

Magne van den Berg schreef dit toneelstuk over de verzetsdaad van een actrice. Het is een ode geworden aan de toewijding van de toneelspeelster. ‘Er zit heel veel schoonheid in de overgave van actrices. Zij beoefenen hun vak met hun hele hebben en houwen. Met al hun intelligentie, hun lichaam, hun persoonlijkheid geven ze zich over aan de wensen en de grillen van een regisseur.’

De vertolkster van de weigerachtige actrice is Raymonde de Kuyper. Van den Berg heeft dit stuk speciaal voor haar geschreven. En voor José Kuijpers en Ria Marks, die haar solidaire collega’s spelen. Van den Berg: ‘Met José en Ria maakte ik eerder in 2006 de voorstelling Kale bomen ruisen niet. Ik had met Raymonde gewerkt bij Mijn slappe komedie (…), en ik dacht dat zij een extra ‘kleur’ zou kunnen toevoegen.’

De rol die Raymonde in jouw toneelstuk niet meer wil spelen, is die van Medea uit de klassieke tragedie van Euripides. Waarom Medea?
‘Het begon met de titel. Die moet je tegenwoordig, vanwege de verkoop, al jaren van te voren hebben voor een stuk waar nog geen letter van op papier staat. Ik las in de Volkskrant een interview met Raymonde, waarin ze constateerde meestal mensen te spelen die het allemaal niet zo goed weten in het leven: “Ik zou niet snel een Medea zijn: zo’n felrealistisch tragisch personage. Dat is geloof ik niks voor mij.” Toen dacht ik: dat is een titel met een mooie lading. Ik speel geen Medea. Ook omdat het over toneelspelen gaat. In de zin van: ik doe niet alsof, ik ben een anti-Medea. Het paste bij mijn verlangen om het over actrices te hebben. De actrice als rol. Ik dacht aan een stuk in de kleedkamer van een theater. Over de intimiteit die daar heerst en de onderlinge solidariteit van actrices en vrouwen. Hun meest persoonlijke leven delen ze met elkaar, voor zolang een tournee duurt.’

Ben je toen de tragedie van Euripides opnieuw gaan lezen?
‘Ja, en ook die van Seneca, en van Peter Verhelst. Ik moest me natuurlijk gaan verhouden tot de Medea. Je kunt niet zo’n titel gebruiken en daar dan niks mee doen. Het is een práchtige en pijnlijke tragedie. Bij de Grieken bestaat die voornamelijk uit monologen. Men is van mij gewend dat ik korte zinnen schrijf in dialoogvorm. Zo was ik ook begonnen, met een achter-de-schermen-komedie. Humoristisch gebabbel van actrices in de kleedkamer, over zichzelf en over het vak. En ineens had ik daar genoeg
van. Ik dacht: ik weet niet eens precies hoe het er aan toegaat in een kleedkamer. Ik heb tijdens en na de Mime-opleiding wel op het toneel gestaan, maar je kunt bij mij niet spreken van jarenlange podiumervaring. Ik kreeg ook last van bewondering voor actrices in het algemeen, voor het acrice-zijn. Het is een zwaar vak, dat veel opoffering vereist. Ook wil ik bij elke tekst die ik schrijf iets nieuws doen. Daarom dit keer geen dialoog maar monologen, en niet in eerste instantie gericht op de humor. Daarbij
kwam dat ik bij de voorstelling Liefdesverklaring, een samenwerking met Nicole Beutler, door de vierde wand ben heengegaan. Ik wilde niet terug achter die wand kruipen, maar mijn teksten recht naar voren tot het publiek richten.’

Van Medea weet iedereen dat ze haar kinderen vermoordde. Jouw actrice brengt haar eigen voorstelling om.
‘Medea doodt haar kinderen, maar daarmee doodt ze een deel van zichzelf. Mijn actrice verlaat met haar voorstelling ook datgene waar ze het meeste van houdt, waar ze alles in haar leven voor opgeofferd heeft. Getrouwd met het vak, dat zijn theatermakers toch? Ik vond het belangrijk dat zij voor de volle honderd procent verantwoording neemt voor haar besluit. Ze zegt: het ligt niet aan de wereld, het ligt aan mij. Het is te gemakkelijk om naar anderen te wijzen en te zeggen: de fout ligt dáár. Dan doen
terroristen ook. Terrorisme komt voort uit een oprechte woede en het gevoel onrecht te worden aangedaan. Maar dat je overgaat tot geweld, betekent dat je de schuld van jouw pijn en woede bij de ander legt. Die moet daarvoor uit wraakzucht worden gestraft. En ik denk dat we naar een wereld toe moeten waarin we meer verantwoordelijkheid nemen voor ons éigen aandeel in gebeurtenissen. Vrouwen zijn daar volgens mij beter in, om de schuld eerder bij zichzelf te zoeken dan bij de ander.’

Het grappige is, dat jouw actrice zegt waar het allemaal níet aan ligt: níet aan de kille ontvangst in de schouwburg waar ze speelt, níet aan het feit dat ze haar eigen koffie moest betalen. Intussen krijg je die redenen allemaal wél mee.
‘Toen mijn tekst al af was, las ik in een boek over Medea dat Seneca haar tot een hoogtepunt in woede laat komen via ontkenningen. Zonder dat ik het wist, heb ik dat ook gedaan. Een paar anekdotes uit de toneelpraktijk hielpen me bij het schrijven. Een actrice die in een krantenartikel vertelt hoe ze, na een lange avond spelen, uit de bus werd gehaald om nog een kop koffie af te rekenen. Bevriende theatermakers die een keer hebben geweigerd om te spelen omdat ze zich moesten omkleden in het kopieerhok van het theater, waar ze in een hoek de rollen posters en flyers van hun eigen voorstelling zagen liggen. Die waren niet eens uitgepakt, en dus ook niet opgehangen. Of artiesteningangen waar je na een lange treinreis een half uur in de regen staat voordat er iemand open doet. Ontluisterende verhalen zijn dat. Ik dacht ook aan de wonderschone speech van acteur Julien Schoenaerts, toen hij tijdens een opvoering van Shakespeares Koning Jan het toneel afstapte om mee te gaan demonstreren met Vlaamse mijnwerkers, en aan hoe poppenspeler Jozef van den Berg het publiek vertelde dat hij voor altijd met theater stopte omdat God hem had geroepen. Het vereist moed om een beslissing te nemen die tegen de stroom indruist. Mijn anti-Medea doet dat. Ze verwoordt de behoefte om te verdwijnen, in een tijd waarin de druk om zichtbaar te zijn, op sociale media bijvoorbeeld, groot is. Je kan dat ook zien als een mentale burn-out: het gevoel geleefd te worden door je werk en alle verplichtingen, omdat er geen tijd meer is om jezelf op te laden. Dat zie je ook bij kunstenaars, in het keiharde werkklimaat van nu, waarin iedereen zichzelf uitholt. De bezuinigingen van 2011 zorgden voor een overlevingsstrijd onder kunstenaars. Wij zijn de overlevers, maar tegen welke prijs?’

Wat is in jouw stuk de functie van het koor, een ander Oud-Grieks element dat jij gebruikt?
‘Ik dacht: als Raymonde de protagonist is, dan zijn José en Ria niet alleen haar collega-actrices maar ook het koor. Het zijn zulke muzikale actrices; zij vertolken de emotie waar mijn anti-Medea niet echt bij kan. En net als het koor in een Griekse tragedie, weten ze exact wat er gebeurt, maar ze kunnen niet ingrijpen. Het koor heeft een enorme solidariteit met de hoofdpersoon, net zoals de collega-actrices voor onze protagoniste. Ze zeggen: we hebben ons afzijdig gehouden maar geen afstand genomen.
We hebben heel goed geluisterd, we hebben haar gehoord en begrepen.’

tekst: Marijn van der Jagt

Neem ook eens een kijkje bij: .


diagonale streep Uitgelicht

Het Nationale Theater -  The Nation - Een zesdelige theaterthriller over een op hol geslagen samenleving

Het Nationale Theater - The Nation

Een zesdelige theaterthriller over een op hol geslagen samenleving
2 t/m 3 dec

informatie Meer info

Nederlands Dans Theater 1 - Adrift

Nederlands Dans Theater 1

Adrift
di 10 okt 20.00 uur

informatie Meer info

Lift Me Up!: De Dansers - The Basement

Lift Me Up!: De Dansers

The Basement
za 18 nov
16.30
19.30

informatie Meer info

nieuws diagonale streep Meest gelezen

Guy Corneille wint Gouden Krekel voor zijn rol in The Basement

Guy Corneille wint Gouden Krekel

kalender ma 18 september 2017

informatie Lees meer

digitale nieuwsbrief

Bezoekadressen

Schouwburg Odeon
Blijmarkt 25
8011 ND Zwolle

Theater De Spiegel
Spinhuisplein 14
8011 ZZ Zwolle

Kaartverkoop

0900 - 1435 (€0,45 / minuut)

Kassa Schouwburg Odeon
(in Café Foyé)

Dagelijks van 10.00 - 20.30 uur

Kassa Theater De Spiegel
Vanaf één uur voor de voorstelling

favoriet van Volg ons op