“Meeste troost schuilt in de waarheid”

kalender wo 27 januari

Een openlijk potje ontrouw. Zo schotelt regisseur Xander Straat ons zijn Così fan tutte voor. Maar: “Ook een spel blijft niet zonder gevolgen”.

Hij is blij weer eigen baas te zijn. Xander Straat heeft er net een jaar op zitten als acteur in de voorstelling ‘Anne’ in Theater Amsterdam. Met liefst vier rollen: de Duitse officier die de inval in het Achterhuis leidde, maar ook verzetsman Jan Gies, onderduiker Hermann van Pels en Anne’s vader Otto Frank. “Ik speel zelf niet zoveel meer, maar het kwam even goed uit: een rustige baan waar ik op de fiets naartoe kon.”

Toen hij werd gevraagd was zijn eerste reactie dat hij niet kan zingen. Lachend: “Net als bijna iedereen dacht ik dat het een musical was.” Dat je als operaregisseur over zangkwaliteiten moet beschikken is ook zo’n misverstand, laat hij er op volgen. Net zo hardnekkig als de misvatting dat zangers matige toneelspelers zijn. Een vooroordeel dat zeker onder acteurs sterk leeft, weet Straat uit ervaring.

Zelf weet hij wel beter. Een zanger is volgens hem in de eerste plaats musicus, met zijn stem als instrument. “Dat heeft invloed op het spelen. Wil je als regisseur iets bereiken, dan zul je consequent met dat instrument rekening moeten houden.”  Zijn respect voor de musicus in de zanger betekent nog niet dat de muziek zaligmakend is. “Het begint bij mij natuurlijk óók bij de inhoud. De tekst. Als een zanger op een regie-aanwijzing reageert met de mededeling dat die het zingen in de weg staat accepteer ik dat niet zonder meer. In die zoektocht moet je veel investeren.”

Worsteling

Voor de regisseur weerspiegelt Così fan tutte de menselijke worsteling met liefde en seksualiteit. “In essentie gaat deze opera over de nog steeds actuele kwestie of monogamie bestaat. In een meer filosofische benadering: is monogamie een maatschappelijk concept of – zoals wij geneigd zijn te denken - een menselijke eigenschap?” Een grote vraag, opgeworpen via een eenvoudig verhaal over twee jonge officieren die – in een weddenschap met een oudere vriend - hun geliefden op de proef stellen. Het is de kracht van opera, benadrukt Straat: “Juist doordat de anekdote zo simpel is kun je je makkelijk laten vervoeren. Het dunne verhaal leidt snel naar grote gevoelens.”

Xander Straat hoopt het publiek ook tot nadenken aan te zetten door een cruciale regiekeuze: het spel wordt in deze versie openlijk gespeeld. Het maakt de (on)geloofwaardigheid van het verhaal, waarin de zusjes Fiordiligi en Dorabella zich terugvinden in de armen van elkaars verloofde, volstrekt onbelangrijk. “Iedereen gaat mee in het spel. Ook wij als toeschouwer weten dat ze weten wie het zijn.” Het is een kolfje naar Straats hand. De regisseur houdt van de Brechtiaanse aanpak, waarbij het voor het publiek volstrekt helder is dat “toneel toneel is”. Wat niets afdoet aan de intensiteit van het spel, haast hij zich te zeggen: “Zodat duidelijk wordt dat ook wanneer mensen afspreken een spelletje te gaan spelen, ze zich in dat spel kunnen verliezen. Je laat zien dat je met een verhaal veel meer kunt vertellen dan met de werkelijkheid.”

Fantasie

Er waren meer redenen om er een openlijk potje bedrog van de maken. “Het is ook een seksueel spel. Bijna alsof je een fantasie gaat spelen en erin verstrikt raakt.” Een andere laag is die van onze vermeende keuzevrijheid in de liefde. Straat heeft zich in de voorbereiding uitgebreid verdiept in (wetenschappelijke) studies over de liefde en stelt vast dat we vooral graag in die controle willen gelóven. “Terwijl er heel veel bij komt kijken dat we totaal niet beheersen. Onze hersenen worden gestuurd door instinct. Nieuw onderzoek bevestigt dat ook. Zoals lichaamsvormen drift opwekken, omdat ze ons voortplanting beloven. Dat vind je eveneens in de voorstelling terug.”

Hoe iedereen in het complot van de Così zich uiteindelijk moet blootgeven wordt tastbaar gemaakt in de vormgeving, die, zoals Straat het beschrijft, “de mensen binnenstebuiten keert.” “Het draait om dat wat er van binnen bij ze gebeurt.” Laat dat maar aan decorontwerper Marc Warning over. Straat: “Hij is altijd op zoek naar vormgeving die gevoel afdwingt. Net als muziek dat kan.” Ook belangrijk in het beeld: dat iedereen voortdurend op het toneel staat. De lepe aanstichter Don Alfonso incluis. “Het laat zien dat een spel, ook al is het maar een spel, consequenties heeft. Daarmee moet je allemaal verder. Al leert de geschiedenis ook dat mensen het spel steeds opnieuw spelen.” Tegelijkertijd biedt dat troost. “Tonen hoe het leven is, hoe pijnlijk ook, is troostrijk. En de meeste troost zit voor mij in het uitspreken van de waarheid. Het gekke is alleen: daarmee ben je er niet.”

Straat onderschrijft graag de superlatieven waarin de muziek van Mozart steevast wordt beschreven.  Al is die glorie ook een valkuil, beaamt hij: “De muziek is zó dwingend, voordat je het weet laat je je naar het anekdotische en oubollige drijven. Daarom is het belangrijk dat het beeld abstract blijft.” De zo vanzelfsprekend klinkende partituur steekt in wezen uiterst geraffineerd in elkaar, zoals de regisseur vaststelt. “Heel gemeen, ook. In de aria waarin Fiordiligi trouw zweert maakt Mozart haar eigenlijk belachelijk. Maar het is nooit pure scherts. Het is net als bij Tsjechov, die zijn werk komedies noemde terwijl het tegelijkertijd tragedies zijn.”

Ingrid Bosman

 

Neem ook eens een kijkje bij: .


diagonale streep Uitgelicht

My Fair Lady - de musical

My Fair Lady

de musical
22 t/m 24 dec

informatie Meer info

Vier Oost Theater Festival - Theater, muziek en meer!

Vier Oost Theater Festival

Theater, muziek en meer!
vr 16 jun 18.30 uur

informatie Meer info

Fiddler on the Roof - de musical Anatevka

Fiddler on the Roof

de musical Anatevka
3 t/m 8 apr

informatie Meer info

nieuws diagonale streep Meest gelezen

Vier Oost Theater Festival

Vier Oost Theater Festival

Een gloednieuw theaterfestival in Schouwburg Odeon

kalender do 18 mei 2017

informatie Lees meer

digitale nieuwsbrief

Bezoekadressen

Schouwburg Odeon
Blijmarkt 25
8011 ND Zwolle

Theater De Spiegel
Spinhuisplein 14
8011 ZZ Zwolle

Kaartverkoop

0900 - 1435 (€0,45 / minuut)

Kassa Schouwburg Odeon
(in Café Foyé)

Dagelijks van 10.00 - 20.30 uur

Kassa Theater De Spiegel
Vanaf één uur voor de voorstelling

favoriet van Volg ons op