Regisseur Floris Visser aan het woord over La Traviata

kalender di 12 september

Het leven dat zijn gang neemt 

Hij confronteert ons met het kleine meisje dat we in La Traviata zelden zien. Omdat regisseur Floris Visser gelooft dat de sjieke prostituée Violetta de onschuld van haar jeugd najaagt. “Liefde is niet in staat het lot af te wenden.”

Het moet zijn masochistische inborst zijn geweest, vermoedt hij zelf. Anders kan hij niet verklaren waarom hij aan deze klus is begonnen. La Traviata van Verdi, een van de meest gespeelde opera’s ter wereld. En dat niet alleen, want hoe zou de verpletterende en nog altijd opgevoerde versie uit 2005 van zijn mentor en grote voorbeeld Willy Decker te overtreffen zijn? Dus dit was wat Floris Visser het eerst uitriep toen hij werd gevraagd: “In godsnaam geen La traviata!” Maar toen was daar dirigent Ilyich Rivas, die het heel mooi zei.  ‘Voel het alsof je je vader op je schouder draagt.’

Tijdens een diner met dramaturg Klaus Bertisch keerde de twijfel terug. Hoe kun je vrijuit zoeken naar de kern van een stuk als je daar zelf een hek omheen hebt gezet: ‘Dit niet, want dat heeft papa al gedaan?’ Bertisch zei het vervolgens ook heel mooi. ‘Dan geef je de opdracht toch terug?’ Floris Visser, met een brede grijns: “Het is ondanks alles een te gekke kans, om me aan de schaduw van Willy te kunnen ontworstelen. Dit is je weerstand maximaal op scherp zetten.”

Magisch

Er bleek nog wel wat buiten dat hek te liggen. Bertisch adviseerde hem het te zoeken in de titel. La tra viata. De dolende. Nog letterlijker: zij die van de weg af is. Floris Visser beleefde naar eigen zeggen een magisch moment, toen hij op een foto stuitte die de basis zou worden voor de vormgeving. “Een magistraal beeld van een gang in een oud landhuis in de Elzas. Twee verdiepingen vergane glorie, met heel veel deuren en achterin een spiegel. Toen kwam die titel terug. Die corridor is een doorgang, een passage.” Als in: een weg. Maar ook als in een rite de passage: de overgang naar een andere status en seksualiteit. Het meisje dat dolende wordt.

Dat Verdi sterk aan zijn titel hechtte beschouwt Floris Visser als een veeg teken. Het boek waarop hij de opera baseerde heet De dame met de camelia’s. Alexandre Dumas junior veroorzaakte met dit autobiografische verhaal over zijn relatie met de courtisane Marie Duplessis eenzelfde opschudding in Frankrijk als bijvoorbeeld Turks Fruit van Jan Wolkers later in Nederland zou doen. Het publiek treurde tot zijn eigen verwarring om een prostituée die haar grote liefde opgeeft en sterft. Verdi heeft volgens Visser nooit overwogen de oorspronkelijke boektitel te gebruiken. “Hij speelde wel met andere titels, maar bleef toch bij zijn keuze voor La Traviata.”

Boerendochter

De vraag die zich opdringt is, aldus de regisseur: “Van welke weg is ze dan afgedwaald?” Het rechte pad is te makkelijk, al is Violetta onmiskenbaar van lichte zeden. Via The girl who loved camellia’s van de Zuidafrikaanse schrijfster Julie Kavanagh verplaatste Visser zich in de echte Violetta en haar tragische levensverhaal. Deze Rose-Alphonsine Plessis was een boerendochter uit Normandië die op haar 20ste door haar gewelddadige vader werd verkocht aan zigeuners. “Een goedkope straathoer, die later in Parijs van zichzelf een courtisane maakte, met de bijna adellijk klinkende naam Duplessis . Ze begreep dat ze zichzelf bij leven al tot mythe moest maken, om zich als meisje uit de provincie in hogere kringen te kunnen handhaven. Vandaar de camelia’s, haar handelsmerk.”

Floris Visser gunt de toeschouwer niet de kans om naar Violetta’s omgeving te kijken alsof het een historisch decor is. Geen hoepelrokken, pruiken en andere barokke glamour die de aandacht kunnen afleiden van het feit dat deze hypocriete wereld naast onze eigen deur ligt. Visser: “Die galerij met al die deuren boven en onder: het laat zien wat prostitutie eigenlijk is. Zeker in Nederland. We weten dat we als maatschappij niet zonder kunnen, maar o wee als het je dochter is. Er wordt zoveel geld mee verdiend. Die boer in Normandië die zijn dochter verkocht zegt ook iets over de vrouwenhandel van nu.”

Nevelen

In de exclusieve nachtclub die de regisseur optrekt vermaakt de Parijse upperclass zich in een sfeer die liefhebbers van Stanley Kubricks Eyes Wide Shut bekend zal voorkomen. Die broeierige, mysterieuze film was een voorname inspiratiebron, en dan met name de scènes in het landhuis waar een geheim genootschap orgie-achtige rituelen houdt. “De rijken kunnen hun lusten botvieren en de volgende dag is alles in nevelen gehuld.”

Hoe raakt een arm, onschuldig kind van het Normandische platteland daarin verzeild? Floris Visser laat continu zien wie ze was, en wie ze is geworden. Al helemaal aan het begin toont hij een glimp van de landelijke idylle waarin ze opgroeide en kon spelen met een vriendje. Een flash back via de spiegel aan het einde van de gang, een visioen, want Violetta is dan al ziek. Dan schuift de spiegel terug en barst het feest los waarmee de opera doorgaans begint.

Het pastorale landschap keert terug in de tweede acte, als Violetta haar bestaan als lichtekooi achter zich heeft gelaten en met haar geliefde Alfredo het Franse buitenleven geniet. Voor Floris Visser is het glashelder dat Violetta veel meer opoffert dan die liefde, wanneer ze onder druk van diens vader Alfredo dumpt. “Ze offert het paradijs op! Het paradijs dat voor haar bestond uit de onschuld van haar jeugd. Ze probeert wanhopig dat oude leven terug te krijgen.” Vergeefs, want de zuigende werking van die dure hoerenkast is te groot. Visser: “Aan je lotsbestemming valt niet te ontsnappen. Je toekomst is al geschreven.”

Eenzaam

Als Violetta in de club terugkeert zijn de remmen daar nog verder los. En ondertussen nadert haar eigen stervensuur. “Ze zit in het oog van de orkaan en daar is het stil en eenzaam.” Terwijl Violetta wegkwijnt staan op de gang de verhuisdozen al klaar. “Haar bestaan is totaal nutteloos geworden”, zegt Visser. Pas als de dodenmars klinkt kan het kleine meisje de gang weer verlaten, om terug te keren naar het pad van haar jeugd.  

Nee, zegt Floris Visser, voor hem is La Traviata niet meer sociaal - dan liefdesdrama. “Het is het allemaal. Dat is de grote kracht van Verdi. Hij kan in een microverhaal de maatschappij laten zien en omgekeerd. Bij La traviata vergeten we dat altijd, omdat we zo ontzettend graag trappen in de val van het liefdesdrama. Het goede daarvan is nu eenmaal dat er hoop in zit. Ergens proberen we allemaal de cirkel van het leven te doorbreken. Maar ook liefde is niet in staat het lot af te wenden.”

Of hij zich met deze La traviata heeft kunnen losmaken van zijn operavader Willy Decker moeten anderen maar beoordelen, vindt Floris Visser. “Het is misschien arrogant om te zeggen, maar veel dichter bij de kern van dit stuk kun je volgens mij niet komen. De eindeloos rondgaande wals van Verdi, met Violetta daar middenin. De onontkoombaarheid van het leven.” 

 

Ingrid Bosman        

Neem ook eens een kijkje bij: .


diagonale streep Uitgelicht

Het Nationale Theater -  The Nation - Een zesdelige theaterthriller over een op hol geslagen samenleving

Het Nationale Theater - The Nation

Een zesdelige theaterthriller over een op hol geslagen samenleving
2 t/m 3 dec

informatie Meer info

nieuws diagonale streep Meest gelezen

Anne van der Burg en Hajo Bruins over hun rollen in Achter het Huis

Anne van der Burg en Hajo Bruins over hun rollen in Achter het Huis

kalender do 9 november 2017

informatie Lees meer

digitale nieuwsbrief

Bezoekadressen

Schouwburg Odeon
Blijmarkt 25
8011 ND Zwolle

Theater De Spiegel
Spinhuisplein 14
8011 ZZ Zwolle

Kaartverkoop

0900 - 1435 (€0,45 / minuut)

Kassa Schouwburg Odeon
(in Café Foyé)

Dagelijks van 10.00 - 20.30 uur

Kassa Theater De Spiegel
Vanaf één uur voor de voorstelling

favoriet van Volg ons op