Thomas Acda in musical Fiddler on the Roof

kalender do 22 juni

Hij was elf, toen hij Lex Goudsmit als Tevye in Carré zag optreden. Het was zijn eerste kennismaking met het theater; “Bij Anatevka ging het vuur aan” zoals hij zelf zegt. Regisseur en artistiek leider van het Amsterdamse DeLaMar theater Ruut Weissman heeft het verhaal van Tevye uit Anatevka toentertijd wel twintig keer gezien. Vijftig jaar later regisseert hij Thomas Acda als Tevye, in zijn Fiddler on the Roof.

Fiddler on the Roof is meer dan het verhaal van de melkboer, vader van dochters die niet uitgehuwelijkt willen worden maar zelf hun liefde willen kiezen. Het is het verhaal van traditie in een veranderende wereld. Tradities schrijven je voor hoe je moet leven. Traditie kweekt saamhorigheid. Je maakt deel uit van een verhaal dat van generatie op generatie wordt door verteld. Dat is mooi en ontroerend. In het beste geval geeft traditie een veilig gevoel, je hoort ergens bij, warmte en bescherming, een identiteit. Aan de andere kant kan traditie verstikkend zijn, eenkennig, vooruitgang in de weg staan, tot hypocrisie leiden en tot intolerantie. In Fiddler on the Roof gaat het om de menselijke strijd met deze paradox waarin uiteindelijk alleen mededogen en liefde troost kunnen bieden.”

Weissman groeide op in het naoorlogse Amsterdam. “Mijn ouders hadden de oorlog overleefd. Er was destijds nog een kleine vooroorlogse Joodse cultuur maar het beetje Amsterdamse Jiddisch waar ik mee ben opgegroeid en het sentiment dat ik heb meegekregen, bestaat eigenlijk niet meer. Mijn vader en moeder zijn inmiddels overleden en de meeste anderen die de oorlog hebben meegemaakt zijn er niet ook meer.” “De vraag is of het in onze tijd nog relevant is om een voorstelling te maken over een arme Joodse gemeenschap honderd jaar terug in een Russische sjtetl. Een van de redenen waarom ik dit wil maken, is dat je als mens juist in beweging moet blijven om dat wat waardevol is te kunnen bewaren en te behouden. Dat is van alle tijden. Tevye kan er uiteindelijk mee leven dat zijn dochters hun mannen zelf uitkiezen, ze kiezen voor Joodse partners uit de eigen gemeenschap. Totdat zijn derde dochter voor een man uit een andere groep kiest. Dan komt hij in gewetensnood en kiest hij er voor om in het belang van de gemeenschap zijn dochter te verstoten. Hij moet van binnen hierdoor verscheurd zijn geweest.” Moeiteloos vertaalt Ruut dit naar de tegenwoordige tijd. Hij regisseerde ooit een jonge Turkse actrice die van huis uit had meegekregen geen alcohol te drinken. Na de voorstelling gaat ze met de andere spelers mee de kroeg in, drinkt voor het eerst en omdat ze niets gewend is, wordt ze meteen ziek. Ruut brengt haar thuis. In de auto belt de jonge actrice haar moeder om te zeggen wat er aan de hand is. “Ik dacht die krijgt op d’r sodemieter van haar vader. Haar moeder staat bovenaan de trap en zegt ‘ga maar gauw naar bed, papa ligt al te slapen, die voelde zich niet lekker’. Ik vond dat zó briljant van die vader. Net als Tevye had die man hier geen oplossing voor. Aan de ene kant moest hij de Turkse traditie hoog houden, aan de andere kant was het zijn dochter. Dus veinsde hij een griepje.”

Fiddler on the Roof is een samenwerking van acht grote Nederlandse theaters. Het is financieel onhaalbaar om een dergelijke grote productie als zelfstandig theater te produceren. Door samen te werken, is de musical naast Amsterdam ook te zien in Breda, Groningen, Enschede, Rotterdam, Zwolle, Heerlen en Apeldoorn. In hoeverre slaat een vertelling over de Joodse traditie maar ook onderdrukking (Tevye en zijn gezin moeten uiteindelijkde plek Anatevka verlaten omdat de Tsaar alle Joden weg wil hebben), aan buiten Amsterdam? “Terechte vraag,” beaamt Weissman. Op zijn telefoon toont hij een schilderij van een Deense kunstenaar: vluchtelingen die op een vlot een gitzwarte zee oversteken. “In de oorspronkelijke versie van Fiddler on the Roof, vertrekken de joden uit Anatevka met een vlot over een rivier. De thematiek van vluchtelingen is universeel en actueel. Met bootjes of in gammele bussen, in een te vol geladen trein of door een gang onder de grond, verjaagd te worden, dat is van alle tijden. Altijd zijn er mensen onderweg naar waar ze hopen dat het beter voor ze zal zijn. Dat wil ik laten zien.

In Weissmans’ Fiddler ontbreekt het Joodse cliché. Het gaat weliswaar heel erg over Joden, maar niet over de folkloristische Klezmer - Max Tailleurachenebbisj joden. Meer Freud, Einstein, Woody Allen eigenlijk. Hoofdrolspeler Thomas Acda is naar Joodse les gegaan en heeft o.a. een Seideravond meegemaakt samen met Ruut en vertaler Rob de Graaf bij een rabbijn thuis. Is Acda de gedroomde Tevye? “Oorspronkelijk is de rol van Tevye geschreven voor een comedian. Dat is Thomas en daarnaast is hij ook acteur en zanger. En hij wilde heel graag. Hij is een groot talent die in staat is om een zaal aan zich te binden. Tegelijkertijd is dat ook een beperking: iedereen kent Thomas Acda. De uitdaging zit erin dat de mensen in de zaal vanaf het eerste moment snappen dat Tevye het podium opkomt, niet Thomas Acda.”

Acda en Weissman zijn vrienden: Ruut heeft twintig jaar alle programma’s van Acda en de Munnik geregisseerd. Hoe is het om met een vriend te werken? “Naarmate ik ouder word, wil ik eigenlijk alleen nog met vrienden werken. Je bent een korte periode intensief met elkaar bezig en dan wil ik het leuk hebben. Thomas is niet makkelijk regisseer baar, sommige mensen zijn zo groot dat ze door hun rol heen schijnen. Hij is zich daar ook van bewust. Hij moet zich aan de tekst en de vorm houden, en mag geen seconde verslappen.” Fiddler on the Roof is ook de eerste productie binnen het reguliere Nederlandse theatercircuit waar ‘color blind’ gecast is: blank, donker, joods of niet, in Weissmans’ Fiddler is het om het even, de beste speelt. “In Londen gebeurt het al veel langer, daar kan een dochter in een blank gezin door een donkere actrice gespeeld worden. Ik zag in Londen ook een donkere Billy Elliot. In New York is er zelfs een wet dat een bepaald percentage van de cast een andere afkomst moet hebben. Ze zijn veel verder in die emancipatie. Ik wilde dit al lang en ik ben er trots op dat de producent die toch als taak heeft om een groot publiek te bereiken mij geen strobreed in de weg heeft gelegd.”

Wat verwacht Ruut Weissman van deze musical? “Troost en mededogen. We leven in een ingewikkelde wereld waar de mens zich toe moet verhouden. We zijn het enige diersoort dat struikelt. De musical is waanzinnig goed geschreven, de liedjes zijn prachtig vertaald, er zitten goede grappen in. Ik hoop dat de mensen wanneer ze in de zaal zitten meegezogen zullen worden in ons verhaal, kunnen lachen en huilen en kunnen meevoelen met de universele strijd die alle mensen voeren voor een beetje geluk, begrip en mededogen.”

Neem ook eens een kijkje bij: Fiddler on the Roof.


diagonale streep Uitgelicht

nieuws diagonale streep Meest gelezen

Ontdekkingsreis

Gaat u mee op ontdekkingsreis?

Vijf grensoverschrijdende voorstellingen voor 50 euro!

kalender vr 8 december 2017

informatie Lees meer

digitale nieuwsbrief

Bezoekadressen

Schouwburg Odeon
Blijmarkt 25
8011 ND Zwolle

Theater De Spiegel
Spinhuisplein 14
8011 ZZ Zwolle

Kaartverkoop

0900 - 1435 (€0,45 / minuut)

Kassa Schouwburg Odeon
(in Café Foyé)

Dagelijks van 10.00 - 20.30 uur

Kassa Theater De Spiegel
Vanaf één uur voor de voorstelling

favoriet van Volg ons op