Bruid Te Koop!

Nederlandse Reisopera


kalender za 18 apr

aanvangstijd 19.30 tot 22.30 uur met pauze

locatie Theater de Spiegel - grote zaal


Een volwassen sprookje vol seks en humor!  Regisseur John Yost en vertaler Anne Lichthart bewerkten Smetana’s De verkochte bruid tot een fonkelnieuwe komische opera Bruid Te Koop!, gezongen in onverbloemd Nederlands. Rokjesdag zal nooit meer hetzelfde zijn!

 

Kijk, de zon begint te schijnen

Yes! de winter gaat verdwijnen

Blote benen in de zon, ja lekker zeg

Rokjes uit de kast en hop, panty’s weg.

 

Het verhaal

Op de eerste zonnige dag van het jaar – Rokjesdag – maken we kennis met Marshenka en haar vriend, de arme maar knappe Jenik. Plotseling staat de oude huwelijksmakelaar Kezal bij haar ouders voor de deur. Hij duwt hen een bijna vergeten contract onder de neus. In dit contract belooft de vader van Marshenka in ruil voor een grote lening zijn dochter als bruid aan de zoon van Micha. Als vader Kruschina dit contract breekt, zal hij de lening volledig terug moeten betalen… Zal Marshenka dit accepteren? En welk plan smeedt Jenik intussen – hij wil Marshenka absoluut niet opgeven.

Beoogde huwelijkskandidaat Vasek kan door te trouwen met Marshenka onder het juk van zijn dominante moeder Hata uitkomen – eindelijk vrijheid! Maar heeft hij daar een huwelijk met de gruwelijk verwende en veeleisende Marshenka voor over?

 

 

Gouden Rang

normaal € 51.00

1e rang

normaal € 46.00
CJP € 39.00

2e rang

normaal € 39.00

3e rang

normaal € 28.50

De genoemde kaartprijzen zijn inclusief drankje en exclusief € 3,25 servicekosten per bestelling.

Artistiek team

Muzikale leiding                    Ed Spanjaard

Regie                                      John Yost

Decor- en kostuumontwerp   Gary McCann

Lichtontwerp                          Marc Heinz

Choreograaf                           André de Jong

Koordirigent                           Andrew Wise

Fotografie                              Annina Romita

 

Cast

Marenka                                Laetitia Gerards

Kruschina                               Wiebe-Pier Cnossen

Ludmilla                                 Martina Prins

Jenik                                       Denzil Delaere

Vasek                                      Mark Omvlee

Micha                                     Florian Just

Hata                                       Francis van Broekhuizen

Kezal                                       Huub Claessens

Dr. Zonde                               Robert Burt

Esmeralda                              Hanne Roos

Mr. Zuster                              Jacques de Faber

 

Met het Orkest van het Oosten/Het Gelders Orkest

Met koor Concensus Vocalis

Liefde en furie op rokjesdag

Komische opera Bruid Te Koop! in onverbloemd Nederlands

De plek waar het verhaal zich afspeelt kan overal zijn, maar dankzij de Nederlandse vertaling voelt de komische opera Bruid Te Koop! zo eigen als het maar kan. Regisseur John Yost zet de personages volledig in de actiestand. “Slachtoffergedrag is heel vervelend om naar te kijken.”

Ze hebben het geprobeerd. Op alle mogelijke manieren. Maar dit verhaal over liefde, moedwil en misverstand - met het platteland van Bohemen als oorspronkelijk decor - liet zich niet naar het Nederland van nu brengen. Regisseur John Yost: “Neem alleen al zo’n koppelaar, dat gelooft toch niemand?” Het bleef wringen, totdat Yost en vertaler Anne Lichthart besloten het realisme los te laten. Yost: “Het is een modern sprookje voor volwassenen geworden, dat zich afspeelt  in een dorp, ergens in een parallel universum.”

Op een kantelpunt in de tijd ook, al wordt die verder evenmin nader aangeduid. “Een overgangsperiode waarin tradities plaatsmaken voor het moderne”, licht John Yost toe. En zo’n fase is in feite van alle tijden, wil hij maar zeggen. Het kakelbonte décor laat er geen enkel misverstand over bestaan dat we ons in een sprookjeswereld bevinden. Een inspiratiebron vormden steden als Praag en Tirana (Albanië), die na de val van het communistische bewind werden ondergedompeld in allerlei (pastel)tinten verf.

 

Hindernissen

Tegen die kleurrijke achtergrond zijn we getuige van het huwelijk met hindernissen waar Bruid Te Koop! om draait. Met bruid Marshenka, haar beoogde echtgenoot Vasek en haar geliefde Jenik in het middelpunt van het gekonkel. De vaders van Marshenka en Vasek hebben een huwelijk bedisseld, wat door bemiddelaar Kezal in een contract is vastgelegd. Omdat zijn oudste broer spoorloos is verdwenen is Vacek de aangewezen huwelijkskandidaat. Maar Marshenka is verliefd op Jenik.          

De huwelijksmakelaar is dus gebleven, maar wordt in het tijdsgewricht waarin hij nu moet opereren  een  anachronisme. “Hij krijgt een laatste kans om met een in feite achterhaald contract nog wat geld te verdienen om zo de stap naar de nieuwe tijd te kunnen zetten”, karakteriseert John Yost. Kezal is  zich bewust van zijn vergane glorie, wat hem ook iets onzekers geeft. Yost: “Hij is niet meer zo vol van zichzelf en zijn succes is niet vanzelfsprekend.”

 

Temperament

Ook Marshenka heeft niets van het deerntje uit het oorspronkelijke libretto. “Ze is een moderne vrouw, verwend en egoïstisch”, zegt de regisseur. “Ze heeft lak aan het contract en aan het feit dat het haar ouders geld kost als het huwelijk niet doorgaat.” Slachtoffergedrag  (“Heel vervelend om naar te kijken”) heeft plaatsgemaakt voor temperament. “Marenka is vanaf het eerste momen vol furie.”

Geen wonder, want in plaats van een gezapige kermis op het Boheemse platteland creëert Yost voor de openingsscène een setting die rokjesdag en Koningsdag ineen is. Overal zijn festiviteiten, iedereen is op straat en behalve het voorjaar hangt er ook seks in de lucht. John Yost: “Marshenka is verliefd op Jenik, maar alle andere meisjes zijn dat ook. Dat maakt haar jaloers.”      

Ze troont hem mee naar binnen, weg van alle verleidingen. “Ze krijgt van ons de kans om alles in het moment te spelen. Dat maakt veel nieuwsgieriger naar wat er gaat gebeuren.” In wezen staat alles en iedereen in het stuk nu veel meer in de actiestand, zoals Yost schetst. “Alle passiviteit is eruit.”

 

Liefde en avontuur

Zelfs Vasek is nu in staat om het heft in eigen hand te nemen. Yost: “Hij was de stotterende schlemiel om wie vroeger werd gelachen. Nu zou dat hooguit medelijden en ongemak oproepen. Ik laat zien dat er onder zijn onzekerheid een man schuilgaat die in wezen niet veel anders is dan Jenik. We moeten ook van Vasek kunnen houden.” Aan Jenik hoefde niet veel te worden gesleuteld. “Hij is de hunk. Die leeft voor liefde en avontuur en nu zijn kans schoon ziet om er ook nog geld bij te pakken.” Want egoïsme en hebzucht zijn in Bruid Te Koop! net zo groot als in de hedendaagse samenleving. Yost, schertsend:  “Het enige dat ontbreekt is de smartphone.”

Van de muziek van de Tsjechische componist Bedřich Smetana is de ouverture het meest bekend.  Yost joeg muzikaal leider Ed Spanjaard nog even op stang met de suggestie er het mes in te zetten. “Hij bleef rustig, ha ha, en legde haarfijn uit waarom dat niet kan. Die prachtige muziek wordt dus gewoon uitgespeeld. Maar er gebeurt ondertussen wel wat op het toneel.” Het punt met de partituur is volgens de regisseur ook dat de muziek vrijwel altijd een lyrisch karakter heeft. “We proberen daar met de tekst af en toe tegenin te gaan, om er meer spanning  in te brengen.”

 

Sadistische trekjes

De taal van Anne Lichthart leent zich ervoor. “Jong en fris, op het brutale af”, aldus Yost. Onverbloemd bovendien, zeker waar seks het gespreksonderwerp is. Ook op andere momenten gaat het er niet altijd even fijnzinnig aan toe. Neem de eerste aria van Marshenka, waarin ze schildert hoe ze Jenik voor ontrouw zal straffen. Yost: “Marshenka doet er met satanisch genoegen steeds een schepje bovenop, en dat dan allemaal met een glimlach alsof ze Mona Lisa zelf is.” Jenik heeft net zo goed sadistische trekjes. “Hij geniet er ook een beetje van dat hij haar laat lijden.”

 

Gepiepeld

En Vasek? Die wordt aan alle kanten gepiepeld, zonder dat hij het doorheeft. Hij lijkt als enige achter de feiten aan te lopen, “maar uiteindelijk doet hij iedereen versteld staan.“ Het zorgt voor een verrassende finale, belooft Yost. Het happy end uit het origineel verdient in zijn ogen sowieso een dik vraagteken.  Ze leefden nog lang en gelukkig – “hoe zou daar met de karakters van Marshenka en Jenik wérkelijk sprake van kunnen zijn?”

 

Ingrid Bosman

In Bruid Te Koop! is de taal even schaamteloos als de personages

Opera zonder blad voor de mond

Mogen ze een keer zingen in hun moerstaal, blijkt dat voor menigeen nog best even slikken. Schrijver Anne Lichthart gunt de cast van Bruid Te Koop! geen blad voor de mond. In haar Nederlandse bewerking van Smetana’s komische opera is de taal net zo schaamteloos als de personages. “Het is niet plat om de platheid.”

De eerste blik op de tekst deed menig zanger de wenkbrauwen fronsen. Sommigen wilden meteen aan het polijsten slaan. Voor schrijver Anne Lichthart is de tekst niet heilig, en technische bezwaren verdienen aandacht (“Het moet wel zingbaar zijn”), maar de toon mag niet vervagen. “Ik wil wel dat het de eigenheid van mijn taal houdt.”

En ja, erkent ze volmondig, die is recht voor zijn raap. Geremd door ontzag voor het oorspronkelijke  libretto van Karel Sabina voelde ze zich niet. “Hij heeft later bekend dat hij beter zijn best zou hebben gedaan, als hij had geweten hoe mooi de muziek zou worden.” Dat heeft ze als een vrijbrief opgevat. “Ik vind sowieso dat je alles uit elkaar moet kunnen trekken.”

 

Opportunisme extra aangezet

Toch had ze zelf aanvankelijk ook haar twijfels bij deze opdracht, bekent ze. En niet alleen omdat er nogal wat stof viel weg te blazen van dit werk van de Tsjechische componist Bedřich Smetana uit 1866, vooral bekend geworden in de Duitse versie (‘Die verkaufte Braut’). “Ik vond geen enkel personage uit het originele libretto interessant of zelfs maar sympathiek. De plotlijn klopt niet. En alle drijfveren worden van buitenaf bepaald.”

Al kan dat laatste volgens haar ook een kwestie zijn van opportunisme, een kracht die in het stuk toch al sterk aanwezig is. Anne Lichthart besloot daar juist nog een schep bovenop te doen, “ook omdat ik opportunisme heel erg van deze tijd vind. ‘Ik krijg wat ik wil’, dat is de tijdgeest en daar gaat ook deze opera over.”  

Haar scepsis was al verdampt vanaf het moment dat ze in gesprek ging met regisseur John Yost, die ook  een broertje dood bleek te hebben aan de lijdzaamheid van het origineel. Lichthart: “Ik wist meteen dat dit leuk zou worden.” Een modern sprookje voor volwassenen presenteren ze nu. Het oude Boheemse platteland is ingeruild voor een dorp op een onbepaalde plek in een onbepaalde tijd, die toch hedendaags aanvoelt. “Het is bijna een stripverhaal. Alles is uitvergroot, de kleuren zijn fel en er wordt duidelijke taal gesproken.”

 

Tegenkleuren met taal

Terwijl de intriges niet van de lucht zijn. In de aanloop naar de trouwerij waar het hier om draait zijn  bruid Marshenka, haar gedoodverfde echtgenoot Vasek en haar geliefde Jenik de belangrijkste pionnen in een spel van list en bedrog. Het weinig verhullende taalgebruik, zeker op de momenten dat seks een rol speelt, is ook een kwestie van tegenkleuren, zoals Anne Lichthart uitlegt. De lyrische muziek en de folkloristische setting vragen om iets anders dan bloemrijke taal. “Anders verf je rode rozen rood. Het contrast maakt het spannend.”

Dat zangers zich erin verslikten vind ze “ergens ook wel heel grappig.” “Doordat ze nu in het Nederlands zingen zijn ze zich meteen bewust van wat ze exact zingen. Ze zijn het vooral niet gewend, en dan is het leuk om daar een beetje tegenin te gaan.” Soms op het grove af, beaamt ze. “Al is grof ook weer subjectief”, laat ze er met een brede grijns op volgen. Pornografisch wordt het nergens en schuttingtaal wordt met mate gebezigd, verzekert ze. ‘Neem me mee naar de wc, trek m’n broek naar benee, m’n knoop is al losgesprongen’, zoiets zingt het koor bijvoorbeeld ergens. Lachend: “Nog best keurig vind ik. Toch was dat voor sommigen al schrikken. Maar het is nooit plat om de platheid. Ik vind dat personages best foute dingen mogen zeggen. Er zijn namelijk ook mensen die dat doen. Zo wordt het geloofwaardiger en echter. En wanneer de huwelijksmakelaar zijn oubollige taal lardeert met een hartgrondig fuck, dan is dat om te benadrukken dat hij bij de oude garde hoort maar een brug probeert te slaan naar de jonge generatie.”

 

Publiek scherp houden

In zo weinig mogelijk woorden zoveel mogelijk zeggen, dat is een handelsmerk van Lichthart, die onder meer ook korte verhalen en hoorspelen schrijft. Voor de Reisopera hertaalde ze eerder   Robinson Crusoë van Offenbach, een voorstelling die in 2009 een hit werd op het Oerol-festival op Terschelling. “Ik hou van korte woorden en zinnen, woorden die in een keer iets zeggen. Natuurlijk moeten muziek en tekst een geheel vormen, maar er gaat iets verloren wanneer ze teveel samenvallen. Dan horen mensen niet meer wat er wordt gezongen, of het interesseert ze niet. Ik wil graag dat ze meegaan in de muziek en ineens denken, hè, wat wordt daar nou gezegd? Dat houdt je scherp.”

 

Toon is vrolijk en licht

Voor haarzelf staat het erbuiten, maar voor anderen zal de #me too-discussie misschien wel meespelen in de perceptie van de tekst. “Je merkt wel dat mensen vanuit die invalshoek redeneren. Er is veel overgevoeligheid. Terwijl het hier het personage is dat vrouwonvriendelijk is. Niet de zanger of ik of de Reisopera.” Voordat het scabreuze karakter van de tekst een eigen leven gaat leiden: “Het is onverbloemd op een Annie M.G. Schmidt-achtige manier. Het is óók vrolijk en licht.”

Lichthart hoopt vurig dat het niet nog eens tien jaar duurt voordat ze weer een opera naar het Nederlands mag omzetten. “In de voorbereiding kwam ik erachter dat opera-ingewijden het zien als een onderschatting van het publiek. Alsof toeschouwers het Duits, Frans of Italiaans onvoldoende zouden beheersen. Terwijl het voor mij eerder andersom is. Waarom is Nederlands bij musical heel gewoon en bij opera niet? Wat mij betreft doe ik dit elk jaar.”

Bruid Te Koop! Wordt in het Nederlands gezongen met Nederlandse en Engelse boventiteling.

        

Ingrid Bosman, 2020

De repetitiefoto's zijn gemaakt door Annina Romita

Deze foto's zijn gemaakt door: Marco Borggreve

diagonale streep Uitgelicht

Sven Ratzke - Where are we now

Sven Ratzke

Where are we now
za 25 apr 20.30 uur

informatie Meer info

Eva van Manen - Theater Na de Dam

Eva van Manen

Theater Na de Dam
ma 4 mei 21.00 uur

informatie Meer info

nieuws diagonale streep Meest gelezen

Theater voor thuis

Theater voor thuis

Genieten van theater vanaf de bank

kalender di 31 maart 2020

informatie Lees meer

Algemene nieuwsbrief

Bezoekadressen

Schouwburg Odeon
Blijmarkt 25
8011 ND Zwolle

Theater De Spiegel
Spinhuisplein 14
8011 ZZ Zwolle

Kaartverkoop

0900 - 1435 (€0,45 / minuut)
dagelijks 10.00 uur - 15.00 uur

Kassa Schouwburg Odeon
(in Café Foyé)

Dagelijks van 10.00 - 20.30 uur
Wegens coronamaatregelen t/m 6 apr gesloten

Kassa Theater De Spiegel
Gesloten wegens Coronamaatregelen

favoriet van Volg ons op

Contact

info@zwolsetheaters.nl

  WhatsApp (ma-vr 10.00 - 19.00 uur)